21.11.2023, 14:17

Tarifeli taşımalar yaşamalı

Taşımaların hangi yönde ne kadar değiştiğini, arttığını veya azaldığını incelemek, şüphesiz ki önemli. Eskiden değişik kurumların yayınladığı istatistikleri, çok geç de olsa elde etme imkanına sahiptik. Şimdi bu bekleme süreleri kısaldı. Özellikle de UETDS sistemi bünyesinde çok kısa süre içerisinde taşımaların gerçekleşme durumunu öğrenebiliyoruz. 

Peki, gidiş nereye?

Elimize geçen istatistiklerde taşımaların olumlu yönde değiştiğini yani büyüdüğünü hep görüyoruz. Peki, tarifeli ve tarifesiz olarak ayırdığımızda durum ne? 

Bundan 25 yıl kadar öncelerde tarifeli yolcu taşımalarının tarifesizlere göre çok büyük olduğunu hatırlıyorum. Neredeyse yüzde 75-80 düzeyinde tarifeli taşıma yüzde 20-25 düzeyinde de tarifesiz taşıma görülüyordu. Zaman içinde her ikisi de büyüdüyse de tarifesiz taşımalardaki büyüme çok daha hızlı oldu. Önce yüzde 50 yüzde 50 dengesi sağlandı. Sonra da tarifesizler öne geçti. Bugün tarifesiz taşımaların yüzde 75-80 düzeyinde, yani tarifelilerin 4 katı büyüklüğünde olduğunu görebiliyoruz. 

Son yayınlanan istatistiklerde tarifeli ve tarifesiz taşımalarda çok büyük bir atak yaşandığını görebiliyoruz. Bunun üzerinde durmak lazım. 

Turizm konusu 

Tarifesiz taşımalar deyince bunun turizm taşımalarından ibaret olduğu düşünülür. Hâlbuki turizm tanımı içine girmeyen her çeşit grup taşıması tarifesiz taşımadır. Bir de şunu belirtmek gerekir ki, tarifesiz taşımaların turizmdeki rolü yurtdışından turist getirmekten öteye turistlere yurtiçinde hizmet vermektir. Bunu da daha çok transfer ve tur şeklinde görebiliyoruz. Bir başka husus da tarifesiz taşımaların turist olarak kabul edilen yabancı yolculara değil yerli yolcuya da çok büyük hizmet verdiğini hatırlamalıyız. Keza turizmi olmayan diğer grup taşımaları da cabası. Burada karayolu tarifesiz taşımalarının diğer modlarda pek rakibi olmadığını da hatırlatalım. Yani bu taşımalar otobüsle yapılmak zorunda. 

Tarifeli taşımalar

Turizm pastasından pek fazla pay alamayan bu taşımalar sınırlı ölçüde büyüyebiliyor. Şüphesiz ki tarifeli taşımacılar da daha fazla yolcu taşımak ister, ama kısıtları var. Taşımacı için öncelik, para kazanmak yani kâr etmektir. Bunun ilk şartı gelirlerin fazla olmasıdır. Gelirler de yolcu sayısı ile taşıma fiyatının ortak etkisiyle artabilir. Serbest piyasaya tabi olan taşıma ücretleri yapay olarak arttırılamaz. Bunu kimse de beklememeli. Yolcu sayısı ise taşıma ücretine ve diğer taşıma türlerine bağlı. Havayolu ve özel otomobiller yolcu sayısını tabii ki sınırlıyor. Bu sayının artabilmesi için maliyetlerin düşürülmesi ve rekabet avantajı elde edilmesi gerekiyor. Bu da kolay değil. Özel sektörden alınan bir girdinin yapay yöntemlerle ucuzlatılması düşünülemez. “Yani otobüs alım fiyatı düşürülsün, şoför ücreti düşürülsün” denemez. Ancak devletin bu yönde destekleri ile maliyetler düşürülebilir. Bu durum taşımacıların daha başarılı iş yapmalarının önemini ortadan kaldırmaz.

Şüphesiz ki başarılı taşımacılar her zaman düşük maliyeti ve yüksek geliri daha kolay yakalayabileceklerdir. 

Destek şart 

Kimse kusura bakmasın, ama tarifeli yolcu taşımacılığı toplumsal hayat ve kişisel ihtiyaçlar açısından çok daha önemlidir. Bu yönüyle yaşatılması gerekir. Mümkün ise tüm taşımalara, mümkün olmadığında tarifeli taşımalara özel kolaylıklar getirilmelidir. 

Bunların ne olacağını söylemek yapay bir tartışma başlatabilir. Onun için bir öneride bulunmaktan kaçınıyorum. Devlet desteği dışında maliyeti düşürüp geliri arttıracak konulardan birisinin tarifeli taşımalarda zorunlu olan bilet satışındaki maliyetin düşürülmesi olduğunu belirtmeliyim. Bu konuda gerek yeni oluşumların ortaya çıkması gerekse bu hizmeti sağlayanlarla toplu pazarlık yapılması düşünülmelidir. 

İşi kolaylaştırma 

Yolcuların daha az tarifeli seyahat yapmaları veya tercihlerinde diğer taşıma türlerini seçmelerinde taşıma ücretleri kadar tarifeli taşıma sisteminden faydalanmanın zorlukları da vardır. Kolay erişilebilir olmayan terminaller ve ihtiyaca uygun olmayan indirme-bindirme noktaları yolculara para ve zaman kayıpları ile bezginlik getirebilmektedir. Üstelik bu düzen, taşımacının yolcu kayıplarının ötesinde maliyetleri arttırabilmektedir. Kısacası kalkış-varış ve indirme-bindirme düzeninin yolcu talebini arttıracak şekilde düzenlenmesi gerekir. Bunun basit örneği; çok büyükşehirlerde yolcuları genelde belediyelerin belirlediği tek terminale toplamak yerine daha çok terminalin daha düşük maliyetle yapılması ve işletilmesi olabilir. 

Son söz

Tarifeli taşımalar memnuniyet verici bir şekilde zaten büyümektedir. Bunun yanında tarifeli taşımaların gelişmesini sağlayıcı özel tedbirlere ihtiyaç vardır. Bu konuda herkes sorumluluk duymalı ve iyileştirici katkılarda bulunmalıdır. Tabii serbest piyasa sistemine aykırı veya taşıma güvenliğine zarar verecek çözümleri hiç gündeme getirmemek şarttır. 

10 Kasım 

Ülkemizin 100 yıllarca yaşayacak bağımsız bir cumhuriyet olarak var olmasında ve insan onuru ile refahına yakışır biçimde geliştirilmesinde çok büyük başarılara, arkadaşlarının da yardımıyla imza atmış büyük Atatürk’ümüzü, ölüm yıldönümünde saygı, sevgi ve minnetle anıyorum. ■

Yorumlar (0)
banner117
5
kısa süreli hafif yoğunluklu yağmur
banner153
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 29 72
2. Fenerbahçe 28 68
3. Samsunspor 30 52
4. Beşiktaş 28 48
5. Eyüpspor 29 47
6. Başakşehir 28 42
7. Göztepe 28 39
8. Gaziantep FK 28 39
9. Kasımpaşa 29 39
10. Antalyaspor 29 39
11. Trabzonspor 28 36
12. Konyaspor 29 34
13. Rizespor 28 34
14. Bodrum FK 29 33
15. Kayserispor 28 33
16. Sivasspor 29 31
17. Alanyaspor 29 31
18. Hatayspor 28 19
19. A.Demirspor 28 -2
Takımlar O P
1. Kocaelispor 33 66
2. Karagümrük 33 59
3. Gençlerbirliği 33 57
4. Erzurumspor 33 55
5. Bandırmaspor 33 55
6. İstanbulspor 33 52
7. Keçiörengücü 33 48
8. Boluspor 33 48
9. Iğdır FK 33 48
10. Esenler Erokspor 33 48
11. Ahlatçı Çorum FK 33 48
12. Amed Sportif 33 48
13. Ümraniye 33 47
14. Pendikspor 33 45
15. Sakaryaspor 33 42
16. Ankaragücü 33 38
17. Manisa FK 33 38
18. Şanlıurfaspor 33 37
19. Adanaspor 33 27
20. Yeni Malatyaspor 33 -21
Takımlar O P
1. Liverpool 31 73
2. Arsenal 31 62
3. Nottingham Forest 31 57
4. Chelsea 31 53
5. Newcastle 30 53
6. M.City 31 52
7. Aston Villa 31 51
8. Fulham 31 48
9. Brighton 31 47
10. Bournemouth 31 45
11. Crystal Palace 30 43
12. Brentford 31 42
13. M. United 31 38
14. Tottenham 31 37
15. Everton 31 35
16. West Ham United 31 35
17. Wolves 31 32
18. Ipswich Town 31 20
19. Leicester City 31 17
20. Southampton 31 10
Takımlar O P
1. Barcelona 30 67
2. Real Madrid 30 63
3. Atletico Madrid 30 60
4. Athletic Bilbao 30 54
5. Villarreal 29 48
6. Real Betis 30 48
7. Celta Vigo 30 43
8. Real Sociedad 30 41
9. Rayo Vallecano 30 40
10. Mallorca 30 40
11. Getafe 30 39
12. Sevilla 30 36
13. Osasuna 30 35
14. Valencia 30 34
15. Girona 30 34
16. Espanyol 29 32
17. Deportivo Alaves 30 30
18. Leganes 30 28
19. Las Palmas 30 26
20. Real Valladolid 30 16