14.06.2017, 12:14

Kentsel Ulaştırma Değerlendirmeleri -1-

Bugün siz değerli okuyucularıma kentsel ulaştırma ile ilgili paylaşımlarda bulunacağım. Ulaştırma politikası ve planlama kararları hemen hemen hayatın bütün aşamalarını etkilemektedir. Bu gibi kararlar birçok zaman, birbiriyle çelişen amaçlar arasında önem ve öncelik sırasına göre tercihi gerektirmektedir. Örneğin, araç seyahat hızlarını arttırmaya yönelik stratejiler, çarpışma risklerini arttırabilir ve yürüyüş standartlarını düşürebilir. Çeşitli emisyon azaltma stratejileri, araç fiyatlarını yükseltebilir yada toplam motorlu araç seyahatini düşürebilir. Otopark arzının arttırılması da konut fiyatlarını ve vergilerini arttırmaktadır. Bu gibi kararların değerlendirilmesi ve sayısallaştırılması için bir çatkının oluşturulması önemlidir. Araç işletim maliyetleri ve seyahat süresi değerleri gibi çeşitli ulaştırma etkileri, üzerinde yeterli çalışma yapıldığından ve büyüklüklerinin tahmini kolay olduğundan, bunlara bağlı değerlendirmeleri de kolaylıkla yapılabilir. Yaya yolu yürüme koşulları yada sera gazı salımındaki değişim gibi diğer etkilerin sayısallaştırılması daha zordur ve karar alıcılar tarafından çoğu zaman soyut etkiler olarak adlandırılıp somut etkilerden daha önemsiz görülür ve değerlendirmelerden çıkartılır.

Plan analizleri…
Bu kapsamda, geniş bir tercih aralığının değerlendirilmesinde rahat ve uyarlanabilir bir formatta fayda ve maliyet bilgilerinin sağlanmasında daha kapsamlı ulaştırma politika ve planlama analizlerine yoğunlaşılmalıdır. Bu çerçevede değişik ulaştırma türleri için bütün fayda ve maliyet hesaplarının geliştirilmesi için en uygulanabilir veriler kullanılmalıdır. Yayalar ve bisikletliler için aktif ulaştırma sağlık faydaları da hesaba dahil edilmiştir. Bu kapsamda üç farklı seyahat koşulu için (kentsel alanda pik saatler, kentsel alanda pik dışı saatler ve kırsal alan) 11 farklı ulaştırma türünde taşıt-mil ve yolcu-mil bazlı maliyet hesapları bulunmaktadır. Bu şekliyle kurulan analiz çatkısı, ulaştırma aktivitelerinin ve planlama seçeneklerinin karşılaştırmalı değerlendirmesini kolaylaştırmaktadır.

Bir kent oldukça karmaşık bir ulaştırma ağına sahiptir. Kent plancıları için hem mikro ve hem de makro ölçekte değerlendirme oldukça zor olduğundan bu çalışmaların çoğu ampirik olarak yapılmaktadır. Karayolu ağı değerlendirmesinde ilgili çalışmalar kapsamında yeni bir yöntem olarak Oransal Sürekli Kısmi Analiz ortaya konulmaktadır. Önceki araştırmalar kenti bir bütün olarak değerlendirmekte ve kentler arası kısmi analizler gerçekleştirmektedir. Söz konusu çalışmalarda ise kent, oranlı sürekli bir yüzey olarak ele alınmakta ve yüzeyin her bir parçasına kısmi analiz atamaktadır. Bilgisayarın çok uçlu yapısının gücü ve Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) platformu sayesinde bu analizler birkaç saat içerisinde tamamlanabilmekte ve plancılara görsel sonuçlar aktarılabilmektedir. Diğer alt sistemlerle kıyas, plancılar ve politika yapıcılara kentlerin mevcut durumlarını sezgisel ve daha açık bir şekilde detaylı görüş imkanı sunmakta ve böylelikle çeşitli kararlar ve tahminleri kolaylıkla alabilmektedirler. 

Bütünle benzerlik…
Klasik Öklidçi geometri, görsel uzayı tam sayılı olarak tanımlamakta olup böylelikle uzayda düzenli, ideal bir mevcudiyet ya da bunlardan mürekkep bir mevcudiyet söz konusu olmaktadır. Örneğin CAD platformunda çizgiler, kurblar, dikdörtgenler, kutular, silindirler ve diğer basit geometrik şekiller Öklid geometrisine göre çizilebilmektedir. Dağlar, bulutlar, ağaçlar ve kar gibi çeşitli doğal nesneler ifade edilmek istendiğinde bu daha karmaşık bir durum ortaya koyacaktır. Bu düzensiz nesneler olabildiğince büyütülebilmeli ve her birisi bütünle benzerlik gösterebilmelidir. Bu gibi nesnelerin CAD’da bütün detaylarının tanımlanması mümkün değildir. Uygulamada ne kadar detay ifade edilmek isteniyorsa o kadar çok sayıda çokgen kullanılmaktadır. Çokgenlerin sayısı ne kadar incelenmek ve ölçülendirmek istendiğine bağlıdır. 1967’de kısmi ölçeklendirmenin konu edildiği bir çalışmada sahil şeridinin uzunluğunu ölçülmesi, ölçek büyüklüğüne bağlı olarak sınanmış olup bu da bir paradoksu göstermektedir. Ampirik olaraksa daha küçük olan, ölçüdeki artışı, daha büyük olan ise ölçülen uzunluğu göstermektedir. Aynı zamanda ölçülen uzunluğun (L(G)) ölçü biriminin (G) bir fonksiyonu olduğu da gözlemlenmiştir. 

Şekil 1. Küçük Olan, Ölçekteki Artış, Büyük Olan İse Ölçülen Uzunluktur

Kısmi Karakteristikleri ve Kentler
Çok sayıda kısmi yaklaşım olup temel kısmi karakteristikler aşağıdaki gibidir:

• Kısmi çözümler pürüzsüz değildir, her yerde kesikli çizgilerle ifade edilmektedir. Bu da bu çözümlerin Öklid geometrisinde bütünüyle ölçülendirilemeyeceği anlamına gelmektedir. 

• Kısmi çözümlemeler kendine özgüdür. Kısmi çözümlemelerin parçaları, bütününe benzemekte olup bir ölçekten diğerine benzer düzensizlikleri taşımaktadır. Bu yolla; kısmi çözümlemeler, karakteristik parçalarının hiyerarşisine göre de tanımlanabilmektedir. Kısmi çözümlemelerde 3 tür kendine benzerlik bulunmaktadır: tam kendine benzerlik, yarı kendine benzerlik ve istatistiksel kendine benzerlik. 

• Kısmi çözümlemeler oldukça karmaşıktır. Bu; çizim büyütmelerinin git gide daha fazla detayı ortaya çıkaracağı anlamına gelmektedir. Bazı kısmi çözümlemeler ise iterasyonlarla geliştirilmektedir. Şekil 2’de tipik bir kısmi çözümleme olan Mandelbrot dizisi gösterilmektedir. Yukarıda belirtilen karakteristikler bu dizi üzerinde açıkça görülebilmektedir. 

• Bir kısmi çözümleme; kısmi ölçeklerle ölçülebilir. Bu tam sayılı olmayan parametre, bir kısmi çözümleyicinin pürüzlülük derecesini sınamak için sıklıkla kullanılmaktadır. Bir sahil şeridi, verili 1 ve 2 noktaları arasındaki kısmi bir ölçüye sahip olabilmektedir. Eğer bir çizgi kadar pürüzsüzse kısmi ölçü 1’e yakınsayacaktır. Eğer her yere kıvrılabiliyor ve bir yüzeyi kaplayabilecek kadar karmaşıksa, 2’ye yakınsayacaktır.

 
Şekil 2. Mandelbrot Dizisinin 2000 Kez Büyütülmüş Hali (Ortaya Çıkan İnce Detaylar Bütün Diziye Benzemektedir)

İnsan eliyle planlama…
Kısmi çözümleme karakteristikleri aynı zamanda bulutlar, dağlar ve ağaçlar gibi doğal nesnelerde de bulunabilir. Kısmi analizler; doğadaki bağlantıların ortaya çıkarılması için de şekillendirilebilirler. Bir kent; insan eliyle planlanıp yapılabilir ve aynı zamanda insan etkinlikleri ve doğadan da derin bir şekilde etkilenebilir. Araştırmalar; boru hatları ağı, karayolu ağları, arazi kullanımı ve insan yerleşimleri gibi birçok alt sistemler ile bunların kısmi karakteristiklerini birbiri ile uyumla barındıran bir kenti ortaya çıkarmaktadır. Bunun örneği Şekil 3’te verilmiştir. Genel anlamda bir kentin ana arter ağına sahip olduğu ve bu arterlerin her birisinin de sürekli olarak tali karayollarına bağlandığı gerçeği, bir evin içerisinde bile görülmeyen bir yürüme yolu izleri olduğu mantığı ile birleştirilebilir. İstatistiksel kendine benzerlik arka planda bu fenomeni yapısal bir karakteristik olarak bulundurmaktadır. 

Şekil 3. Kısmi Çözümleme Karakteristiklerini Taşıyan Bir Kentsel Ulaştırma Ağı

Hepinize sağlıklı huzurlu mutlu ve başarılı günler dilerim. 
Yorumlar (0)
banner117
5
kısa süreli hafif yoğunluklu yağmur
banner153
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Galatasaray 28 71
2. Fenerbahçe 27 65
3. Samsunspor 28 51
4. Beşiktaş 27 47
5. Eyüpspor 28 44
6. Başakşehir 27 39
7. Göztepe 27 38
8. Gaziantep FK 27 38
9. Kasımpaşa 28 38
10. Trabzonspor 27 36
11. Antalyaspor 28 36
12. Konyaspor 28 34
13. Rizespor 27 33
14. Alanyaspor 28 31
15. Sivasspor 28 30
16. Bodrum FK 28 30
17. Kayserispor 27 30
18. Hatayspor 27 19
19. A.Demirspor 27 -2
Takımlar O P
1. Kocaelispor 31 62
2. Karagümrük 31 56
3. Erzurumspor 31 54
4. Gençlerbirliği 31 51
5. Bandırmaspor 31 51
6. İstanbulspor 31 49
7. Ahlatçı Çorum FK 31 46
8. Amed Sportif 31 46
9. Boluspor 31 45
10. Ümraniye 31 45
11. Esenler Erokspor 31 44
12. Iğdır FK 31 44
13. Keçiörengücü 31 42
14. Pendikspor 31 41
15. Sakaryaspor 31 39
16. Ankaragücü 31 38
17. Manisa FK 31 37
18. Şanlıurfaspor 31 34
19. Adanaspor 31 27
20. Yeni Malatyaspor 31 -21
Takımlar O P
1. Liverpool 30 73
2. Arsenal 30 61
3. Nottingham Forest 30 57
4. M.City 30 51
5. Newcastle 29 50
6. Chelsea 29 49
7. Aston Villa 30 48
8. Brighton 30 47
9. Fulham 30 45
10. Bournemouth 30 44
11. Brentford 30 41
12. Crystal Palace 29 40
13. M. United 30 37
14. Tottenham 29 34
15. Everton 30 34
16. West Ham United 30 34
17. Wolves 30 29
18. Ipswich Town 30 20
19. Leicester City 30 17
20. Southampton 30 10
Takımlar O P
1. Barcelona 29 66
2. Real Madrid 29 63
3. Atletico Madrid 29 57
4. Athletic Bilbao 29 53
5. Villarreal 28 47
6. Real Betis 29 47
7. Rayo Vallecano 29 40
8. Celta Vigo 29 40
9. Mallorca 29 40
10. Real Sociedad 29 38
11. Sevilla 29 36
12. Getafe 29 36
13. Girona 29 34
14. Osasuna 29 34
15. Valencia 29 31
16. Espanyol 28 29
17. Deportivo Alaves 29 27
18. Leganes 29 27
19. Las Palmas 29 26
20. Real Valladolid 29 16